BOĞAZ İNADINA YAŞIYOR...

Gece gündüze dönmek üzere. Deniz akşamdan kalmış, hâlâ katran karası. Sanki sabahın yaklaştığını

umursamıyor, aydınlanmaya niyeti yok gibi. Yeni gün boğazın sırtlarını belli belirsiz aydınlatarak haber veriyor gelişini. Tepeler yavaşça kızarırken hava ha aydınlandı ha aydınlanacak. Deniz daha sıyrılamamış karanlığından. Şafak vakti sanki geceye dalıyorum boğazın kıyısında bir yerde.

Boğaz... Denizler içinde en sevdiğim! Evimden uzaktaki evim...

Her taşı tanıdık. Balığından yengecine, yosunundan midyesine içinde kim varsa hepsi dost, kardeş bana derinlerde. Yabancısı değilim buranın. Boğazda her dalış tanıdıkları ziyaretten farksız benim için...

***

Çeyrek asrı geçti boğazda dalmaya başlayalı. Başka yerlere gittiğim de oldu bu zaman zarfında, ama hep

burayı özledim. Boğazın yeri başkadır benim için. İçini dışını avcumun içi gibi bilirim onun. Kıyısında gezerken, üzerinden geçerken, şıpırıtılı sularına bakıp çayımı yudumlarken yanımdakilere “bak buradan biraz açıkta, şu kadar kulaç derinlikte bu var” demek çok hoşuma gider. Hemen birisi atlar ve sorar “nereden biliyorsun ki?” diye:

“Gördüm” derim, “dokundum, etrafında dolaştım, izledim onu” derim,

artık o an için bahsettiğim her neyse. Bazen bir batıktır anlattığım, uzun yıllar önce boğazın karanlığında yitip giden; bazen bir deniz şakayığı veya menevişli bir eşkina balığıdır...

Gün olur çevremi arı sürüsü gibi sarmış istavritleri, palamutları, izmaritleri, lüferleri anlatırım yanımdakilere.

“Gelincik balıkları, allı morlu kiklalar, yaldız yakamozlu trakonyalar da var” derim, sabırsızın biri yine dayanamaz ve sorar yüzünde gizleyemediği hayretle ve çoğu zaman inanmazlıkla: “Bunların hepsi burada mı yaşar?”

Haklıdır sorusunda, ne de olsa yıllarca öldü, bitti, bok çukuruna döndü, artık adam olmaz diye fişlenmiş bir denizin kıyısında delinin biri çıkmış ve ona burasının ölmediğini, bağrındaki türlü çeşit yaşamla inadına direndiğini, günden güne hayata daha sıkı bağlandığını söylemektedir. Üstelik bu deli dipten getirdiği yaşam dolu görüntüleri ona gösterip aklını iyice bulandırmakta, boğazın öldüğünü iddia edenlere olan inancını temellerinden sarsmaktadır da!

İnanması zordur dibini görmemiş olanlar için, ama gerçek budur, boğaz inadına yaşamla doludur...

***

Çılgındır boğazın denizi. Çılgın derken abartmıyorum, boğazın bazı yerleri azgın nehirlerle boy ölçüşebilecek

kadar akıntılıdır da. Doğrusunu söylemek gerekirse en sakin gibi görünen koylarında bile hafif hafif akar boğaz. İstanbul’u ayıran denizin karakteridir hiç durmamak, hep akmak. Üstelik akan sadece su değildir, yaşam da akar boğazın içinden. Boğazdaki hayat akıntısına karışanlar arasında güleç yüzlü yunuslar vardır. Gemilerin sağında solunda fırdönerler, boğazın haylaz çocuklarıdır onlar. Karadeniz’den Marmara’ya ve sonra aksi istikamete giden balık sürüleri boğazdan gelip geçerken derinlerde gümüş rengi bir ışık akıntısı yaratırlar. Su önce karanlıktır sonra bir bakarsın gümüş rengi bir ışık seli akmaya başlamıştır derin karanlıkta.

Bugüne kadar neyi görmek istediysem, neyi hayal ettiysem cömertçe çıkardı karşıma. Derinlerinde kaybolup

gitmiş nice hikâyeleri paylaştı benimle asla cimrilik etmeden. Usta nefeslerin üflediği, emek zahmet şekillendirdikleri şişelerini paylaştı mesela. Şehr-i İstanbul’da ahalinin eskiden nasıl yaşadığına, neler yiyip içtiklerine, hayat şekillerine, hayatlarına girmiş olan markalara dair ucundan kıyısından bir fikir sahibi olmamı sağladı.

Akmaktan yorulan suyunu az dinlendirmek için hafifçe dirsek kırarak şekil verdiği koylarda - Paşabahçe, Kanlıca, Tarabya, İstinye sakinliklerinde- ne hikâyeler fısıldadı kulağıma bir bilseniz. Ara sıra paylaşıyorum sizlerle bunları, ama emin olun gençliğimden beri dinlediklerimi anlatmaya ömrüm yetmez.

Coştuğu yerde ayrı, soluklandığı yerde ayrı yaşar boğazın denizi. Eee ne de olsa zamanın özenle, sabırla

şekillendirdiği bir hayat yolu burası. Oluşması da yaşamla kalabalıklaşması da binlerce yıl almış. İnsan sabrının ötesinde bir sabırla yaratılmış, tanrının elinden çıkmış ne de olsa. Az uzağına kazmaya niyetlendikleri boğaz bozuntusu günün birinde hakikaten kazılırsa, gerçeğinin içindeki hayat akışını bakalım nasıl etkileyecek?

SES VAR GÖRÜNTÜ AZ...

Paşabahçe Koyu’nun kuzeyinde, Beykoz çekek yerinin yakınındaki yalıların önünde deniz aniden derinleşir. Başta irili ufaklı kayalarla, eski inşaatlardan kalan yosun bağlamış molozlarla kaplı olan dip, derine indikçe midye kabuklarından bir örtü çeker üzerine.

Örtünün etekleri boz bulanık bir çamura battığında, kanala kadar devam eden sevimsiz balçık başlar.

Renk arsızı olmuş dalıcılar için albenili bir manzara vaadetmez burası. Sonuçta örtünün üzerindeki hakim desen, boğazın bildik balıklarıyla yengeçleri saymazsanız, midye kabuklarından ibarettir.

Kanalın karanlığında kaybolup giden boz çamur da, ufak tefek kıpırtıların haricinde başta ıssız gibidir.

Eskilerin dillerinden düşürmedikleri boğazın bereketinden eser yoktur. Herşeye rağmen burada kalmış olan son sakinleri görmek için gözünüzü dört açar, adamakıllı dikkat kesilirsiniz dipte gezinirken...

***

Boğazın bir zamanlar cömertlikle sunduğu hayattan arta kalanlar, dünyanın en işlek biyolojik kavşaklarından birinin, İstanbul Boğazı’nın geçmişte kucakladığı yaşamın zenginliği ile asla boy ölçüşemez.

Zamanla kaybedilenleri yazmaya kalksam liste uzar gider...

Geride kalanların farkında olmak, onları izlemek, korumak ve boğazın başına gelen onca ekolojik felakete rağmen geride hâlâ birşeylerin kaldığını başkalarına gösterebilmek bu nedenle çok önemli.

Buralarda daldığım için hiç eleştirilmedim. Engellemeye kalkan da olmadı. Ama, deli misin der gibi bakan hayret dolu gözlerle çok karşılaştım.

***

Geçen pazar yine bir delilik yaptık. Paşabahçe Koyu dalmadığımız yer değil. Ancak, arabaları park etmesi, suya girişi çıkışı kolay diye tercih ettiğimiz İncirköy yerine, bu sefer Beykoz’dan suya girelim dedik.

Beykoz’un keşmekeşinde otopark aramamak için arabaları yine İncirköy’e çektik Burak’la (Demircan). Gerçi başta niyetimiz malzemeleri kuşanıp İncirköy’den Beykoz’a kadar yürümekti. Fakat otuz kilo yükle elli metre yürümek, bunun bel sağlığımız açısından pek iyi bir fikir olmadığını anlamamıza yetti de arttı.

Beykoz Korusu'nun önündeki rıhtımda kıraçaya çapari atan oltacıların arasından atladık suya. Koyun içinde kuzeye doğru kıvrılan akıntı sayesinde kalan yarım kilometreyi, yüzeyden oldukça konforlu ve ferahlatıcı bir sürüklenmeyle kolayca aştık. Çekeğe en yakın yalının hizasına gelince, son kontrolü fazla uzatmadan dalıp gittik...

***

Önce midyeli örtüyü geçtik. Denizatlarının akrabası olan deniziğnesi balıkları, kaya balıkları, horozbinalar, lapinler, üzgün balıkları...

Balıkçı tezgâhında beş kuruş etmeyen, bu yüzden önemsenmeyen balıklar...

Bir fiyatı olmadıkça hayata önem vermiyor olmamız ne acı! Oysa denizin bütünlüğünde, denizin sağlığında, denizin dengesinde hepsinin kendisine özgü yeri ve önemi var.

Denizin, sadece istediklerimizle dolu bir kiler, bir buzdolabı olmadığını görmezden gelmekte o kadar ısrarcıyız ki...

Boğazın bugün çektiği sorunların altında, onu kendi çıkarlarımız doğrultusunda şekillendirme isteğimiz ve inadımız yatıyor. Denizlerin sürdürülebilirliği üzerine kara bir bulut gibi çöküyor bu inat, burada veya dünyanın herhangi bir yerinde...

***

Denizde herşeyin bir değeri var. Savurganlığa yer yok dalgaların altındaki dünyada. Yürek midyesinin içi boşalmış kabukları, minicik kayabalığına korunaklı bir yuva olabiliyor.

Bizim attıklarımızı bile sahipleniyor deniz yaşamı. Kendisine ait olmayan, insan elinden çıkma nesneleri kendisine benzetmek için yosunuyla, süngeriyle, envai çeşit canlısıyla denize has bir makyaj yapıyor bira şişelerine, konserve kutularına, kamyon lastiklerine. İnsanların göstermediği özeni gösteriyor çöplerimize.

Herbiri özenle makyajlanmış, denizin renkleriyle sahiplenilmiş, kimine horozbinanın, kimine lapinin yuvalandığı insan çöplerinden Beykoz da nasibini fazlasıyla almış.

Aslında bu bile bir kazanç kapısı olabilir!

Vurdumduymazlığın, açgözlülüğün deniz yaşamına neler yapabileceğini, nasıl zarar verebileceğini yerinde gösteren ekofelaket turizmi için ideal mekânların başında geliyor denizaltı çöplükleri.

***

İstanbul'un sualtı seslerini dinleyerek ilerliyoruz. Tekneler geçiyor tepemizden. Aramızda otuz metre derinlik var. Bir diğerinin zincir sesi karışıyor suyu karıştıran uskurların çırpıntısına. Uzaklardan gelen ve yine uzaklara giden büyük tonajlı gemilerin denizi döven bronz yumrukları önce yaklaşıp sonra uzaklaşıyor...

Beykoz’un dibinde görüntüden çok ses var artık. Oysa bir zamanlar orkinozların, kılıçların beşiğiydi buralar. Kamyon lastiklerinin arasında kocaman bir orkinoz kafası dikkatimizi çekiyor. Yengeçler etlerini lime lime etmişler. İncelemek için tuttuğum çenesi elimde kalırken, büyükçe bir parça kafadan kopup dibe düşüyor. Kıyıdaki balık lokantalarından ya da bir balıkçı teknesinden fırlatılıp atılmış olsa gerek. Beykoz Dalyanı orkinozu unutalı o kadar uzun zaman geçti ki...

Yengeçlerin ziyafet sofrasında iskorpit de var. Dipteki pörtlek gözlü iskorpit kafalarına üşüşen yengeçler, çorba tenceresi yerine denize atılan lezzetli etle tıka basa doymuşlar.

İsraf... Halbuki iskorpit kafasından çorba ne güzel olur...

***

Gezinirken eski bir tanıdıkla rastlaşıyoruz. Uzun zamandır pisi balığı görmemiştim. Dipte keyifle çamur banyosu yapan orta boy pisi balığı, bu dalışın ödülü olmaya aday. Görmekten çok dinlediğimiz bir dalışın en akılda kalan görüntüsü oldu kendisi.

BİRKAÇ KUM TANESİ...

Doğa çok sabırlıdır. Bıkmadan beklemeyi çok iyi bilir. Son sözünü söylemeden önce sonuna kadar katlanır, görmezden gelir, yol yakınken geri dönmelerine şans tanır kendisine yanlış yapanlara...

Merhametsizliğe merhametsizlikle karşılık vermez. İsterse herşeyi sil baştan yaratacak, yepyeni bir dünya kuracak gücü ve zamanı vardır doğanın. Onu sahiplenmeye çalışan, hatta sahiplendiğini zanneden küçük yaşamların kısa ömürleri ile kıyaslanamayacak kadar uzun zamanlara yayar yok olma ve yeniden başlama süreçlerini.

Bazen uzayın karanlığından çıkıp gelen bir kaya parçası bu sürece noktayı koyar, bazen de kendi bağrından doğmuş, sunduklarıyla serpilmiş bir yaşamın hoyratlığı sonucu sonlanır.

Yaşam biter ve sonra yeniden başlar. Toprağın derinlerinde bizden önce başlamış ve bitmiş yaşamların izleri var...

***

İnsanın evrimini araştıran bilimcilere göre, Dünya’daki öykümüz yaklaşık 7 milyon yıl önce başladı. İlk insansıdan modern insana (Homo sapiens) yani bize kadar geçen 7 milyon yıl, yerkürenin yaşam saatinde olsa olsa birkaç saniyelik bir dilime karşılık gelebilir. Organellere sahip ilk karmaşık hücre yapısının  yaratılışının üzerinden yaklaşık 2 milyar yıl geçtiği gözönüne alınırsa, kum saatinde sadece birkaç önemsiz kum tanesi olduğumuzu inkâr edemeyiz.

***

Yaşarken tüketiyoruz... Hayatta kalmak için, bizi yaratan doğayı, tüm yaşamların ortak beşiğini tüketiyoruz... Yaşamak için tükettiğimiz kaynakları doğa sabırla yarattı...

Yaşarken enerji harcıyoruz... Enerji üretmek için tükettiğimiz kaynakların çok önemli bir bölümü hidrokarbon temelli. Kömür, petrol, doğalgaz... Yüzmilyonlarca yıl önce yaşamış olan bitki ve hayvanların günümüze ulaşmış kalıntıları...

Doğanın sabırla yaratarak miras bıraktığı enerji kaynaklarını kullanıyoruz. Söyler misiniz, acaba biz geleceğe ne bırakıyoruz?

***

Tüketim bugünkü hızıyla devam ederse sadece 40 yıllık petrolümüz kaldı. Doğalgaz rezervlerimiz 60 yıl daha dayanır. Kömürün durumu biraz daha iyi; atmosferi berbat etmek için daha 200 sene kömür yakabiliriz.

Tüketmek ve kirletmek pahasına yaşıyoruz... Kaynaklara sahip olmak için, kendi yaşantımızı garanti altına almak için, sudan sebeplerle savaşlar çıkarıyor, işgal ediyor ve öldürüyoruz...

Başkalarının mezarları üzerinde yükselen hayatlar yaşıyor bazıları... Oysa bu dünya hepimize yeterdi, kullanmayı ve paylaşmayı bilebilseydik...

***

Tıpkı bir mirasyedi gibi davrandık. Oysa doğal kaynakların bile sonu vardı ve bunu görmezden geldik. Varlığımızı sürdürmek için muhtaç olduğumuz yeni enerji kaynaklarını ararken baktığımız ilk yer yine doğa...

Güneş ve rüzgâr aklımıza ilk gelen sürdürülebilir enerji kaynakları. Ancak onların sürekliliği bile doğal dengelerin korunmasına bağlı.

Hava kirliliği nedeniyle ışık geçirgenliği azalan bir atmosfer acaba güneş enerjisi üretimini nasıl etkiler? İklim üzerinde oynadığımız kumar, her yıl daha güçlü kasırgalar olarak etkisini göstermeye başladı bile...

Biyodizel üretmek için tarım yapıyoruz, kullanılmış yemeklik yağları biriktiriyoruz. Ne kadar çabalarsak çabalayalım, üretim kapasitemiz doğanın yüzmilyonlarca yıl önce bizim için biriktirmeye başladığı kaynakların zenginliği ile boy ölçüşemiyor.

Doğal depolar hızla suyunu çekerken, insan düşüncesizce tüketmeye, çocuklarının geleceğini yok etmeye devam ediyor!

Belki de doğa artık bir karar vermek üzere! Bizimle mi yoksa biz olmadan mı devam edecek?

Hiç düşündünüz mü, böyle yaşamaktan vazgeçmezsek, acaba yeryüzündeki insan varlığını (eğer devam ederse) nasıl bir gelecek bekliyor?

DENİZİN GÖZLERİ...

Belki de sadece kendi gözümüzden görmekte direttiğimiz için, denizlerin başına gelen onca ekolojik felaketi görmezden geliyoruz.

Denizi, sömürülesi bir kaynak, atıklarımızı kabullenmeye mecbur bir çöplük olarak görmekten bir türlü vazgeçmiyor çoğunluğun gözleri.

Derinlerdeki yaşam gözden uzak olduğu için, çoğumuzun gönlünde bir yer sahibi değil. Tezgahta gördüğü balıktan başkasını tanımayan, süngeri, mercanı bilmeyen, yosuna ot deyip geçen çoğunluk için deniz sadece yüzeyden ibaret. Çöpler yüzmüyorsa mesele yok, dipler kimin umurunda?

***

Daha çok balık tutma hırsı... Daha çok petrol çıkarmak için, deniz tabanında daha fazla kuyu delme hırsı... Daha kalabalık sahil yerleşimleri kurmak için, kıyıları hergün biraz daha doldurma hırsı...

Hırslarımız bitmek bilmiyor!

Çıkar hırsıyla körleşen gözlerimiz, can çekişen deniz yaşamını görmekten aciz...

Belki de balıkların gözlerinden derinlerdeki yaşama bakmayı denemeliyiz artık. Ürkek, yılgın, yorgun gözlerdeki çaresizliği görmenin zamanı geldi de geçiyor.

Derinlerde sebep olduğumuz kıyımların, kirlenişlerin, yok oluşların ve daha bir çok felaketin çaresizliğiyle gölgelenmiş gözler, sanki ortak bir çağrı yapmak ister gibi bakıyor karşılarına çıkan her insana.

Her balık, kendi felaketimizin yaklaştığını anlatmak ister gibi...

***

İnsan, evine bakar gibi bakmalı denize. Düşünmeli, acaba bu paslı teneke salonun ortasında dursa hoşuma gider miydi diye? Sormalı kendine, cam kırıklarının, kamyon lastiklerinin arasında yaşamayı isteyip istemediğini?

Balıkların gözleri, denizin gözleri aslında.

İnsanoğlunun vurdumduymazlığını şaşkınlıkla izliyor o gözler...

BAŞKA BİR DÜNYANIN İNSANI OLMAK

Kayalık kıyı, insanın başını döndüren neredeyse dike yakın bir eğimle derinlerde kayboluyordu. Kıyıdan bir kaç kulaç uzakta dip hayal meyal seçiliyordu. Bu hızlı kayboluşun sebebi ne Marmara'nın artık aşina olduğumuz yüzey bulanıklığıydı, ne de hemen yakındaki çimento fabrikasından denize savrulan tozlardı. Yelkenkaya'nın yanı başında deniz adamakıllı derindi ve bu bize çılgınca bir keyif veriyordu.

Darıca'da, daha doğrusu Yelkenkaya'da dalmaya, Burak'la (Demircan) her zaman yaptığımız kısa harita incelemesiyle karar vermiştik. Ortalama 50 m derine inmek için kıyıdan en fazla 100 m açılmamızın yeterli olduğu herhangi bir yer bizim için ideal dalış yeridir. Suyun kalitesi, yolun durumu vs. konular sadece teferruattır. Hava ve deniz durumu uygunsa dalış yapılır. Yelkenkaya burnu da bu koşullara fazlasıyla uyan umut verici bir derin dalış noktası olarak haritadan bize göz kırpıyordu. Derin kayaların çekimine hemen kapıldık ve davetlerini geri çevirmedik. Tek sorun, Yelkenkaya fenerine giden yolun trafiğe kapalı olmasıydı. (Gerçi dalıştan sonra sohbet ettiğimiz iki balıkçı yolun trafiğe açık olduğunu söylediğinde iş işten geçmişti.) Bu civarda yaptığımız dalışlarda nedense ilk seferde yolu bulamamak gibi bir sorunumuz var. Mesela, geçenlerde Tuzla'daki dalış noktasını ancak üçüncü denemede keşfedebilmiştik. Bu seferde aynı şey olmuştu. Planladığımız dalış noktası yine başka bir pazara kalmıştı.

Sürekli duman püskürten bir çimento fabrikası ile yakındaki kum ocaklarının arasında sıkışıp kalmış bir kıyıda dalıp bir şeyler görebilmeyi ummak delilik gibi gelebilir. Ama sorun değil, alıştık artık. Hemen hızlı bir keşif turu attık ve suya girmek için uygun bir yer bulduktan sonra hazırlanmak üzere arabaya geri döndük. Üzerimizde onca yükle sivri ve kaygan kayaların üzerinden kıyıya inmek, kafa yarmaya peşinen davetiye çıkarmak olsa da, kayaların üzerindeki ağırsiklet denge oyununa da alışkınız nasılsa...

Dalış planımızı 50 m derinde iniş dahil 20 dakika dip zamanı ve çıkışta 21 m'den itibaren toplam 50 dakika dekompresyon olarak MV Plan yazılımı ile hazırlamıştık. Bu dalış için bize toplam 4000 litre hava gerekiyordu; 15 L ana tüp ve 7 L dekompresyon tüplerimizde toplam 4400 L hava vardı. Kalan 400 L yedekti. Planımıza harfiyen uymamız, dip zamanı ve derinlik ihlalinden kesinlikle kaçınmamız gerekiyordu. Teknik derin dalış tartışmasız bir disiplin sınavı ve planımız bize disiplinli davranmamız gerektiğini sayılardan oluşan açık bir dille söylüyordu.

Cambazları kıskandıran bir kıvraklıkla, sırtımızda tüpler, batmak için kurşun ağırlıklar ve bir elimizde paletler, diğerinde ikinci tüplerle kayalardan seke seke inişimiz görmeye değerdi. Suya sırayla girdik. Ayaklarımızı koyacak genişlikte bir kaya parçası bulup paletlerimizi taktık, dekompresyon tüplerimizi tüp askılarının sol tarafındaki alt ve üst D halkalarına astık. Dalmaya hazırdık...

Dalış arkadaşınızla yüzeyde yaptığınız karşılıklı kontroller şüphesiz çok önemli, ancak teknik derin dalışta yüzey kontrolüne, 5 m derinde yapılan "valve drill - sızıntı kontrolü" de eklenir. Dalış arkadaşınızla karşılıklı olarak orta suda bekler ve yatay konumda sırayla kendi etrafınızda dönerek sızıntı olup olmadığını, vanaların rahat açılıp kapandığını kontrol edersiniz. Sızıntı kontrolünde sorun çıkmazsa dalış devam eder, aksi halde 5 m'den geri dönersiniz. Bu işin şakası yok ve bir sorun varsa yol yakınken dalışı iptal etmek en hayırlısı. Bu dalışa bir haftadır hazırlanıyorduk. Kağıt üzerinde defalarca daldıktan sonra iş uygulamaya gelmişti. Sızıntı kontrolü de sorunsuzdu ve derinlerde kaybolan dibi izleyerek kıyıyı arkamızda bıraktık.

Kayalık ve kumluğun birleştiği, balıkçıların "etek" dedikleri buluşma hattına ulaşmamız, sızıntı kontrolünden sonra bir dakika bile sürmemişti. Böyle giderse beş dakika geçmeden 50 m'ye ulaşırız diye aklımdan geçirirken, dibin eğimi biraz düzleşti. Pusulam olmasına rağmen dibi bulandırmamaya özen gösteriyordum. Burak da aynı şekilde dibi bulandırmamak için azami gayret gösteriyordu. Teknik derin dalışın bir başka kuralı daha: dipten 1 ya da 2 m yukarıda, feneri aşağıya ve öne doğru tutarak dibi takip et! Böylece suyu bulandırmadan 40 m'yi de geride bıraktık. Şimdiden beş dakika geçmişti. Fotoğraf çekimi ve çıkış hazırlığı için geriye onüç dakikamız kalmıştı.

İnanılmaz ama su pırıl pırıldı! Yüzeyin kabul edilebilir bulanıklığı kristalin altına inecek gücü bulamamıştı. Günlerdir devam eden poyrazın da etkisiyle su daha da durulmuştu. Feneri kapattığım zaman suya koyu bir karanlık hakim oluyordu. Bu karanlığı siyah ya da katran karası diyerek tanımlayamazsınız. Gözlerinizi sıkıca kapatmanız bile bu karanlığı anlamaya yetmez. Simsiyah bir hiçlik ya da kapkaranlık bir hiçlik... Işığın anlamını yitirdiği karanlık bir boşluk... Birbirlerini aydınlatan iki dalgıcın fenerlerinden çıkan parlak hüzmeler, bu derinlikte ve insan aklını zorlayan koşullarda bir hayat bağına dönüşüyor. Karanlığın içinde genişleyerek yayılan bu bembeyaz aydınlık, ince uzun kırbaçları andıran deniz kalemleri (Funiculina) öbeğini aydınlattığında 50 m'ye ulaşmıştık. Geriye sadece on dakikamız kalmıştı. 50 m derinde geniş açı fotoğraf çekmek kılı kırk yarmayı gerektirdiğinden bu değerli vakti onların fotoğraflarını çekmek için harcamadım. Artık bir dahaki sefere...

Kıpkırmızı tekir balıklarının takılmış olduğu ağ, değerli taşlarla süslü bir tül gibi derinde uzanıyordu. Güvenli bir mesafede kalarak ağı incelemeye başladık. Eğer sahibi vakit kaybetmeden ağı çekmeyi akıl ederse, av yasağının başladığı şu günlerde cukkayı doğrultabilirdi. Çalpara yengeçleri ve çağanozlar avın kokusunu çoktan almış, tekirleri didiklemek için ağa tırmanmaya başlamışlardı. Üstelik avın kokusunu alan sadece onlar da değildi. Işığımızdan ürkmeseydi kocaman dikenli vatoz da (Raja clavata) tekirlerden payına düşeni fazlasıyla alabilirdi. Vatoz, kanatlarını aceleyle çırparak derin karanlıkta izini kaybettirmeye çalışırken bir süre onu izledik. Derindeki keyifli takipe bir süre daha devam ettik. Peşini bıraktığımızda dip zamanımızın bitmesine bir dakika kalmıştı. Artık geri dönmeliydik.

50 m derinde 20 dakika geçirmek... Karanlığa alışmak... Karanlıkta gizlenen yaşamları aramak... Kısa bir süre için başka bir dünyanın insanı olmak...

Geri dönüş yolunda su yavaş yavaş aydınlanırken karşımıza çıkan bir iskorpit, ağda kalan balığın başına neler geleceğini söze gerek bırakmadan açıklıyordu: Yaşamı ziyan etmek... Zamanında toplanmayan ya da dibe takılıp kalan her ağ, yaşamı ziyan etmek için dipte bir tuzak gibi bekliyor. Kocaman iskorpit leşine üşüşen yengeçler kendilerine karanlıkta ziyafet çekerken, kıskaçlarını uzatarak bize gözdağı vermekten de geri kalmıyorlardı. Kumluğun sonuna yaklaşırken birkaç tane kırlangıç yavrusu ve ağın eline düşmekten kurtulmuş bir tekir ışıklarımızdan ürküp derine yöneliyor. 40 m... 35 m... 30 m... 25 m... 21 m... Kumluk geride kaldı ve kayalık yeniden başladı. İlk dekompresyon durağımız kayalığın eteğinde. Burada 1 dakika geçiriyoruz; 6 m'de 33 dakika olarak planladığımız dekompresyonun yanında lafı bile olmaz. İnsanın sabrını taşıran bir yavaşlıkla yükselmeye devam ediyoruz. 18, 15 ve 12 m'deki dekolar hızla geçiyor; 9 m'deki 6 dakikalık bekleme ise sadece sabrımızı deniyor ve nihayet 6 m'de bir ömür gibi gelen uzun bekleme başlıyor. Dokularımızda biriken azotu atmak için buna katlanmak zorundayız. Derin su ziyaretçilerinden hemen ayrılmak istemiyor.

Kronometrede zaman bu sefer su gibi akıp geçmiyor. Dekompresyon bitmek bilmedi ama nihayet sonuna yaklaştık. Kayaları ağ gibi saran yeşil Ulva yosunlarının üzeri deniz tavşanı yumurtaları ile dolu. Yeşil örtülerin üzerine, tabiat ananın nakış nakış işlediği dantelleri andıran pembe, sarı, turuncu yumurta paketleri... Aralarında bazıları tanıdık, ama şu pembe olanlar sanki diğerlerinden farklı. Dalışın bitmesine 3 dakika kala yeşil yosunların üzerinde kıpırtısız duran pembe bir kabarıklık dikkatimi çekiyor. Yakından bakıyorum; bir deniz tavşanı, daha önce görmediğim bir tür. Fotoğrafını çekiyorum. Dalış bitti. Yavaşça yükseliyoruz. Yorulmuşuz. Malzemeleri çıkarıyoruz. Bol bol su içiyorum. Su, dalışı izleyen kritik 24 saatte, dokulardaki kalıntı azot gazının atımını kolaylaştırıyor. Bu akşam sıcak banyo YOK. Gazlı meşrubat içmek YOK. Hafif bir yemek ve sonrasında dinlenme...

Akşam dinlenirlen kitapları karıştırıyorum. İnternette deniz tavşanı sayfalarına bakıyorum. Fotoğraftaki kırmızı yaratık Rostanga rubra türü bir deniz tavşanı. Marmara Denizi için yeni bir tür. Bugün çektiğimiz zahmetin ödülü, içdenizde yeni bir keşif. Başka bir dünyanın insanı olmayı göze almanın karşılığı.

MARMARA’NIN HAFIZASI

Gece yüzen bir kent gibi ışıldayan Prens adalarının aksine, ne Sivri ne de

Yassıada’yı karanlıkta kolay kolay seçemezsiniz. Güneş batınca yalnızlığın ağırlığıyla her ikisi de sanki Marmara’nın sularında gözden kaybolurlar. Dalış yapmak ya da kafa dinlemek için gelen günübirlik Robensonlar’a rağmen, bugün de geçmişte olduğu kadar yalnız ve ıssızdırlar. Adaları kâğıt üzerinde sahiplenmekle “ada insanı” olmak aynı şey değil. “Adalı” olmak için sabırlı olmak, adaya zaman tanımak gerekiyor. Anakaradaki inşaatlarımız için tırtıkladığımız Sivriada, yıllardır derin bir sessizliğe gömülmüş durumda. Taşocağından kalma limanın hatırına gelenler dışında, Sivriada’nın gerçek hakimleri kertenkeleler ve martılar.

İnsansız kalmış olmanın her şeye rağmen iyi yanları da var. Dönem dönem sınırlı bir insan kalabalığını ağırlamış olan adaların uzun süreli yalnızlıkları kuzey Marmara’da eşine az rastlanan bir yaşam bahçesinin şekillenmesine

izin verdi. Adaları saran kasvet derinlerdeki bahçede gücünü yitiriyor.

Issız kayalıklardaki her dalışımda “Tanrı buraları boş bir vaktinde yaratmış olmalı…” diye geçer içimden. Taşların üzerine özenle sürdüğü her renkten belli ki çok keyif almış. Dipteki sertliği yaşamla yumuşatırken harcadığı çabada aceleden eser yok. İlk metrelerdeki bulanık sular ve yeşil yosun örtüsü, derinlerdeki renkli dünyayı haketmeyen gözlerden saklayan bir aldatmacadır sadece. Yıllar yılı öldü gözüyle bakılan Marmara’nın derinlerinde, yaşama karşı en vurdumduymaz, en hoyrat davranan insanı bile

baştan çıkarabilecek bir renk cümbüşü gizlenmiştir.

Burası Tanrı’nın yaşama adadığı saklı bir bahçedir; kelimenin tam anlamıyla bir ‘biyolojik zenginlik’ kaynağıdır İstanbul’un yanıbaşında. Adalar denizini gökkuşağının renkleriyle buluşturan bu bahçe, Marmara Denizi’nde yaşayan bitki ve hayvan türlerinin değim yerindeyse ‘hafızası’dır. İçdenizin diğer kıyılarında artık yaşamayan canlıları hatırlamamızı sağlayan bu hafızanın silinmemesi için, acaba gereken özeni gösteriyor muyuz?