Hafif hafif yağan sulu karın altında malzemelerimizi hazırlarken, çevremizdeki şaşkın kalabalığa aldırmamaya çalışıyorduk. Bu üşümüş kalabalığın üzerimize doğrulttuğu anlamazlık dolu bakışların sebebi, sıcak yataklarımızda uyumak yerine, gece yarısına beş kala buz gibi denize girecek olmamızdı. Fenerbahçe Parkı’nın girişindeki otoparkta sabahları yer bulamazdınız, ama gecenin karanlığında hızla boşalmıştı. Sıcaklığı şişelerde arayan birkaç gece kuşu yavaşça yanımıza yaklaştı. Belli ki dalış malzemeleri dikkatlerini çekmişti. Derken biri dayanamadı ve sordu: “Abi gecenin bu vakti buz gibi suya hakkaten girecek misiniz?”
Gece dalışları oldum olası beni büyülemiştir. Gece denizi… Sessiz ve ışıksız bir dünyadır. Ben bu dünyanın tutkunuyum. İnsanlardan uzak kalmayı seven doğam, en çok bu dünyada rahat ediyor. Fakat gece dalmayı sevmemin sebebi sadece insanlardan uzak kalma isteğim değil. Deniz yaşamı gece daha sakin, canlılara yaklaşmak, onları incelemek daha kolay. Gündüz kolayca yaklaşamadığınız hemen her canlıya, sular kararınca kolayca sokulabilirsiniz. Yeter ki ürkütmeden yaklaşmayı bilin bu uyuyan yaşamlara.
“Aman dikkat et, içliğin kumaşı sakın fermuara takılmasın!”
Yaz dalışlarında giydiğim ıslak elbisenin aksine bu gece özel bir dalış elbisesi var üzerimde. Kuru elbise sıradan bir dalış elbisesi değil. Göğüs kısmındaki bir bağlantıdan içine hava basılabilen bu elbisenin, eğer deliği ya da yırtığı yoksa, kol ve boyun kısımlarındaki izolasyon parçaları da sağlamsa, içine asla su girmez. Elbisenin altına giyilen özel mikro elyaflı termal içlik ısı yalıtımını daha da artırır. Sırttaki su geçirmez özel fermuar ise kuru elbisenin yumuşak karnı. Dikkatlice kapatılmaması halinde fermuardan sızacak su, ölümcül hipotermi şokuna sebep olabilir.
Aldığımız bütün önlemlere rağmen suyun soğukluğu yinede hissediliyor. “Fermuarı düzgün çektin di mi?” Burak bıkkın bir ifadeyle bakıyor yüzüme. Haklı da; Şubat denizine ıslak elbiseyle girdiği halde gıkı çıkmadı, bense söylenip duruyorum. Termometrenin gösterdiği rakam, tımarhaneye yatırılmamız için geçerli bir sebep olabilir: “4°C.” Buz tutsam mı tutmasam mı kararsızlığındaki bir denizle aramda sadece 7 milimetre kalınlığında bir neopren tabakası var. Dalış elbisesi üretiminde kullanılan bu özel kauçuk, sıcakla soğuk, kuruyla ıslak, yaşamla donarak ölmek arasındaki sınırı çiziyor bu gece.
Suyun altında boyutları belli olmayan bir karanlık sarmıştı çevremizi. Gecenin içinde gizlenen yaşamların şeffaf gölgeleri ara sıra bu mutlak siyahlığı aralıyordu. Fenerin ışığıyla bir an parlayan ve sonra yeniden gecenin görünmezliğinde kaybolan yaşamlar… Sudaki karanlığı hissedebilmek için fenerimi kapatıyorum. Islak, sessiz, renksiz bir karanlıkta ilerlerken çevremiz yakamozlanıyor. Dinoflagellata denilen bir tür tek hücreli deniz canlısının yaydığı ışıktan kaynaklanan yakamoz, hücrenin geceye verdiği tepki, bir tür yaşayan ışık aslında.
Fenerbahçe koyu sıradan bir kıyı. Denizle kuşatılmış olmasına rağmen, denizine sırtını dönmüş bir kentin savurup attığı, kendine ait olmayan ne varsa kabul etmek, sineye çekmek zorunda kalmış boynu bükük bir denizin kıyısı. Parkın sahil dolgusu için yerleştirilen kaya blokları yosunla kaplanınca oluşan labirentin her köşesinde farklı bir balık yuvalanmış bu gece. Karanlığa güvenmeyenler labirentin derin kuytularına sığınmışlar; daha cesur olanlar labirenti saran yosun örtüsünün katları arasında bir görünüp bir kayboluyorlar. Kayabalıkları, iskorpitler, tek tük karagöz, ispari, lapinler, gelincikler, tiryaki balıkları, tek tük levrek, kırlangıç ve eşkina… Kayabalığının kırmızı ağzı, iskorpitin kahverengi kırçıllı dikenleri, kiklanın mavi beyaz benekleri, kırlangıcın mavi bir yelpazeyi andıran kanatları; fenerin parlak ışığında menevişlenen gecenin renkleri…
Bu gelip geçici bir bereket mi? Yoksa gecenin renkleri her zaman bu kadar zengin mi?
Zıpkıncı bir arkadaşımın sözleri geliyor aklıma; “levrek hariç öbür balıkların hepsini her zaman görebilirsin. Ama buralar asıl kış lodoslarından sonra levrek yapar.” Ağırlıkları on kiloya kadar çıkan iri kıyım levreklerin, kış boyunca bu kıyılarda dolaştıklarına insanın inanası gelmiyor. Her dalıştan sonra gecenin renklerini kime anlatsam, yüzüme aynı kuşkuyla, şaşkınlıkla, önyargıyla bakar. Marmara’yı zihinlerimize ölü bir deniz olarak yerleştiren, yüzümüzü başka denizlere çevirmemize neden olan da aynı önyargı değil mi?
Gecenin ilerleyen saatlerinde dipte bir gölge kanat çırpıyor. Kanatların kenarları hafif hafif dalgalanırken, gölge dipte kayarak ilerliyor ve biraz ileride yeniden kendini kumun üzerine bırakıyor. Kestane rengi yamyassı bir gövdeden iki iri yumru gibi çıkmış patlak gözler, karanlığı yırtan ışıklarımızla parlıyor. Uzun zamandır vatoz görmemiştim. Hidrodinamik biçimleriyle modern uçaklara ilham veren vatozlar, yüzerken sanki hiç güç harcamıyorlar. Sırtındaki beyaz beneklere, koyu kahverengi, dalgalı çizgilerin eşlik ettiği bu ilginç balık, biraz kaplan biraz leopar gibi görünüyor. Sakin görüntüsüne rağmen vatoz Fenerbahçe koyunda yaşayan yırtıcılar arasında. Küçük balıklardan bıktığı zaman, yosunların arasında karides peşine düşen vatozu, geniş gövdesinden çıkan ince uzun kuyruğuyla yüzen bir tavaya benzetebilirsiniz.
Yeşil yosunların üzerindeki irili ufaklı, rengarenk deniz salyangozları, fenerin güçlü ışığıyla yılbaşı çamındaki süsler gibi parlıyor. Poseidon bu geceyi unutulmaz kılmak için, en güzel renklerini bizimle cömertçe paylaşmış. Kent yaşamına kurban ettiğimiz Marmara’dan arta kalanlar neyse ki deniz salyangozlarıyla sınırlı değil. Özellikle büyük kentlerin yakınında kıyı yaşamı derin sulara kıyasla daha fakir bir çeşitlilik sergilese de, Marmara’nın kendine özgü canlılara ev sahipliği yaptığını gözardı etmemeliyiz. Yıllardır canlısını görmediğim tarak midyelerinin yanı sıra, temiz ya da temizlenmekte olan suların göstergesi maya yengeci de, Fenerbahçe’deki gece dalışının sürprizleri arasında. Yaşanan tüm ekolojik yıkıma rağmen, bu kıyılarda hayatta kalmayı başarmış olanlar var.
Şafak sökerken bitmek üzere olan tüplerimizden birer nefes çekip yüzeye çıkıyoruz. Gece boyunca çevremizde dolaşan balıklar, günün ilk ışıklarıyla korunaklı kuytulara çekildiler. Acaba İstanbul’da kaç kişi güne böyle başlıyor? İstanbul’un iki yakasıyla arası denizle kuşatılmış. Gözden uzak derinliklerde hiç görmediğiniz renkler var. Aheste aheste kıyıya yüzerken Burak hevesle “yine gelelim diyor.” Olur, geliriz… Soğuktan uyuşmuş ellerimle üzerimdeki donanımdan kurtulmaya çalışırken bizim gece kuşları yine yaklaşıyor. Belli ki şişedeki ateşle iyice ısınmışlar; konuşurken kelimeler ağızlarından patinaj yaparak çıkıyor.
-Ee, hajine nerde?
-Ne hazinesi?
-Şij hajine çıkarmak için dalmadınız mı?
-…
Aslında dipte öyle bir hazine var ki! Ama ne altın, ne de mücevher; rengarenk, pırıl pırıl bir yaşam hazinesi. Çoğunuzun varlığından bile haberdar olmadığı, bize rağmen hayatta kalmaya çalışan canlılarla dolu bir hazine. Marmara bir kez daha karşılık beklemeden diriliyor. Fakat içdeniz bu dirilişi daha kaç defa tekrar edebilir? İşte orası meçhul.
Neden denizi istemediği şeyleri sahiplenmeye zorluyoruz? Boyutuna, rengine, içeriğine bakmadan, elimize geçen her şeyi neden ısrarla denize atıyoruz? Sesi çıkmadığı, tepki vermediği, her gün kimbilir kaç kez tekrarlanan pis bir oldu bittiyi sürekli sessiz sedasız kabullendiği için olabilir mi? Siz bu soruya nasıl bir açıklama getirirsiniz bilmiyorum, ancak bana sorarsanız bunun tek bir izahı var: saygısızız! Dalgalara karşı saygısızız... Tuz kokan, iyot kokan maviye saygısızız... Lapinin beneklerine, mercanın kırmızısına, iskorpitin kahverengili grili kırçıllarına, karidesin pembesine, yani denizde yaşayan tüm renklere karşı saygısızız... Vapurların peşinde fırdönen bıçkın martılara, denize cesaretle çivileme dalan gözüpek karabataklara saygısızız... Balıkçılara, ekmeğini denizden çıkaran oltacılara, sepetçilere, volicilere saygısızız... Denizde sürüp giden hayata saygısızız, çünkü hayata karşı duyarsızız... Çoğumuz derinlerde bir yerde bir yaşam olduğunun farkında bile değiliz; işte bu nedenle derinlerdeki hayata karşı saygısız ve duyarsızız; bu nedenle elimize geçen hemen her şeyi düşünmeden atıyoruz denize. Gözümüzün önünden gitsin de ne olursa olsun. At denize unut gitsin. Hem balık falan girer, yuvalanır o bira şişesinin içinde. Yazık değil mi o sevimli horozbinaya? Onun da bir evi olsa fena mı olur? Deniz nasılsa iki günde kendine benzetir, saklayıverir o şişeyi cama yapıştırdığı midyelerle, yosunlarla, türlü türlü kekamozla. Bir de horozbina koyduk mu içine al sana mini minnacık bir yapay resif... Kim demiş denize karışan şişe zararlı diye?
